حریم خصوصی و امنیت داده‌های دانش‌آموزان و دانشجویان در سامانه آموزش آنلاین

سامانهٔ آموزش آنلاین فقط محتوای درسی نگه نمی‌دارد؛ نام و شماره موبایل، نمره‌ها، گزارش‌های رفتاری و گاهی مدارک شخصی را هم در خود جای می‌دهد. حفاظت از این داده‌ها مسئولیت حقوقی و اخلاقی مدیر مجموعه است، نه فقط مسئلهٔ فنی.

چرا این موضوع به مدیر مربوط است؟

اگر داده‌ای از سامانه بیرون برود یا به دست فرد نامرتبط برسد، اعتماد خانواده‌ها و دانشجویان به مجموعه آسیب می‌بیند. بیشتر نشت‌ها نه از «هک پیچیده» که از اشتباه‌های ساده می‌آیند: دسترسی بیش از حد، رمز ضعیف، لینک مشترک و بکاپ ناامن.

پنج اصل عملی

1. کمترین دسترسی. هر نقش فقط همان چیزی را ببیند که لازم دارد. نقش «مدیر سایت» را به افراد معدود بدهید و نقش‌های سفارشی بسازید.
2. حداقل‌سازی داده. فقط داده‌ای را جمع کنید که واقعاً به آن نیاز دارید و فیلدهای اجباری غیرضروری را حذف کنید.
3. کنترل در سمت سرور. مخفی کردن دکمه در صفحه حفاظت نیست؛ مجوز باید در هر درخواست سمت سرور بررسی شود.
4. رمزنگاری و ارتباط امن. HTTPS اجباری، رمز عبور با روش رمزنگاری مودل، و کلیدهای API در تنظیمات مخفی.
5. پشتیبان و آزمون بازیابی. بکاپ‌ها هم داده‌ی حساس‌اند؛ آن‌ها را بیرون از سرور و محافظت‌شده نگه دارید. (راهنمای پشتیبان‌گیری)

Privacy API مودل

مودل رابطی استاندارد برای حریم خصوصی دارد: هر افزونه می‌تواند اعلام کند چه داده‌ای از کاربر نگه می‌دارد و پاسخ دهد که چگونه آن داده خروجی گرفته یا پاک شود. وقتی از یک کاربر درخواست حذف یا ارائهٔ داده می‌رسد، مدیر از همین رابط استفاده می‌کند. نکتهٔ مهم این است که افزونه‌های جانبی هم باید آن را پیاده‌سازی کرده باشند.

افزونه‌های جانبی: چه چیزی بپرسیم؟

پیش از نصب هر افزونه (چه از ما، چه از دیگران) این پرسش‌ها را بپرسید:

• چه داده‌ای ذخیره می‌کند و کجا؟ آیا به سرویس بیرونی هم می‌فرستد؟
• Privacy API را پیاده کرده است؟
• دسترسی‌ها از مجوزهای مودل پیروی می‌کنند یا برای خودشان دسترسی جدا دارند؟
• کلیدهای API و رمزها چگونه نگهداری می‌شوند؟

برای مثال، در بلوک گزارش فعالیت آموزشی همهٔ داده‌ها در پایگاه‌دادهٔ همان مودل می‌ماند، چیزی به سرویس بیرونی ارسال نمی‌شود و Privacy API پیاده شده است. در ثبت‌نام پیامکی فقط شمارهٔ موبایل در پروفایل کاربر ذخیره می‌شود، کد فعال‌سازی فقط در نشست مرورگر می‌ماند (نه در پایگاه‌داده) و برای محدودیت درخواست، شماره، آی‌پی و زمان حداکثر یک روز نگهداری می‌شود.

سیاست نگهداری و حذف

• مشخص کنید گزارش‌ها و داده‌های شخصی دانش‌آموز بعد از فارغ‌التحصیلی تا چه مدت نگه داشته می‌شوند.
• حساب‌های غیرفعال را دوره‌ای بازبینی و تعلیق یا حذف کنید.
• فرایند مشخصی برای درخواست «ارائه یا حذف داده» داشته باشید و مسئول آن را تعیین کنید.
• دسترسی‌های مدیران را هر ترم بازبینی کنید.

بخش فنی و چک‌لیست ۱۲ مرحله‌ای را در امنیت مودل ببینید.

می‌خواهید وضعیت دسترسی‌ها و افزونه‌های سایت مودل مجموعه‌تان بازبینی شود؟ درخواست بازبینی ثبت کنید.